Tin tức
05:11:58 16/09/2026Sách vươn ra thế giới
Đôi khi, hành trình của một cuốn sách đi xa hơn chúng ta tưởng.
Khi tiếp nhận đề tài xuất bản Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần, điều chúng tôi trăn trở nhất là “làm thế nào để làm thật tốt”: tuyển chọn tác phẩm sao cho chuẩn xác hơn, kết cấu sao cho mạch lạc hơn, làm thế nào để trong một dung lượng có hạn vẫn có thể thể hiện được những thành quả sáng tác mà một nhà văn đã tích lũy suốt nhiều năm. Khi ấy, chúng tôi không hề nghĩ rằng sau này cuốn sách ấy sẽ vượt núi băng biển, bước vào thế giới đọc của độc giả Việt Nam.
Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần là một ấn phẩm nằm trong bộ Tuyển tập truyện ngắn của các tác giả đoạt Giải thưởng Tuấn Mã trong sáng tác văn học các dân tộc thiểu số trên toàn quốc do Nhà xuất bản Dân tộc Quảng Tây ấn hành. Tác giả Tiêu Cần là một nữ nhà văn dân tộc Cờ Lao, hiện giữ chức Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Quý Châu và Phó Chủ tịch Hội Nhà văn tỉnh Quý Châu. Bà là tác giả của các tiểu thuyết dài Trường ca người canh giữ, Thổ nhưỡng, Cánh đồng trăng của ngoại; các tập truyện vừa và ngắn Chu sa, Ngọn đèn bé nhỏ giữa nhân gian, Trăng sương sớm. Nhiều tác phẩm của bà đã được đăng trên các tạp chí như tờ “Văn học Nhân dân”, “Tháng Mười”, “Văn học Dân tộc”, đồng thời nhiều lần được tuyển chọn và đăng lại trên “Trích văn Tân Hoa”, “Tuyển tập tiểu thuyết” và “Tuyển tập tiểu thuyết vừa”. Những tác phẩm ấy đã dệt nên một bản đồ văn học kiên định và bền bỉ của riêng bà.
Biên soạn một cuốn “tuyển tập” không đơn thuần chỉ là tập hợp các tác phẩm, mà giống như một cuộc hệ thống hóa toàn diện. Chúng tôi đọc đi đọc lại những sáng tác của Tiêu Cần qua từng thời kỳ, cố gắng lần tìm mạch nguồn nội tại trong hành trình sáng tác của bà: từ cái nhìn chăm chú hướng về làng quê đến việc ghi lại những biến chuyển của thời đại; từ sự truy nguyên ký ức văn hóa dân tộc đến mối quan tâm dành cho số phận của những con người bình dị. Văn chương Tiêu Cần không hề phô trương mà thấm đượm sự nhẫn nại. Những nhân vật dưới ngòi bút của bà thường lặng im, song trong sự lặng im ấy lại hàm chứa một sức mạnh.
Quá trình biên tập là chuỗi ngày lắng lại để trau chuốt, mài giũa. Chậm rãi đọc, chậm rãi sửa, chậm rãi đối chiếu, chậm rãi cảm nhận. Những chi tiết liên quan đến văn hóa dân tộc lại càng đòi hỏi sự thận trọng. Một phong tục tập quán, một câu phương ngữ hay một lát cắt bối cảnh lịch sử đều có liên quan đến tính chân thực và chuẩn xác của tác phẩm. Chúng tôi vừa mong muốn gìn giữ khí chất vốn có của tác phẩm, vừa phải bảo đảm sự nghiêm cẩn và chuẩn mực trên phương diện xuất bản.
Tháng 11 năm 2024, bộ Tuyển tập truyện ngắn của các tác giả đoạt Giải thưởng Tuấn Mã trong sáng tác văn học các dân tộc thiểu số trên toàn quốc đã tổ chức lễ ra mắt sách mới và buổi giao lưu, chia sẻ đọc sách. Không khí tại sự kiện vô cùng sôi nổi. Nhà văn Tiêu Cần kể về hành trình sáng tác của mình, còn độc giả chia sẻ những cảm nhận trong quá trình đọc. Là những biên tập viên phụ trách cuốn sách, chúng tôi ngồi dưới khán đài lắng nghe, trong lòng cũng tràn đầy niềm vui và sự phấn chấn: cuốn sách này đã tìm thấy độc giả của mình.
Hành trình thực sự đưa cuốn sách “vươn ra thế giới” bắt đầu sau khi chúng tôi tiếp xúc, trao đổi với Công ty Cổ phần Văn hóa Chi (Chibooks) của Việt Nam. Ban đầu, đó chỉ là một hoạt động giới thiệu sách ra nước ngoài như thường lệ. Chúng tôi sắp xếp đầy đủ tư liệu về sách, tiểu sử tác giả và các chương mẫu, sau đó giới thiệu với đơn vị xuất bản phía Việt Nam về mục đích xuất bản bộ Tuyển tập truyện ngắn của các tác giả đoạt Giải thưởng Tuấn Mã trong sáng tác văn học các dân tộc thiểu số trên toàn quốc: tập trung giới thiệu những thành tựu quan trọng trong sáng tác văn học dân tộc của Trung Quốc, giúp đông đảo độc giả hiểu thêm về tính đa dạng của văn học Trung Quốc.
.gif)
Phía đối tác hồi âm rất nhanh chóng và bày tỏ sự quan tâm sâu sắc đối với ba tuyển tập trong bộ sách, trong đó có Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần. Trong phần phản hồi, họ cho biết cuốn sách đã dùng ngòi bút tinh tế để khắc họa cuộc sống thường nhật ở nông thôn Trung Quốc, của đội ngũ cán bộ cơ sở và những người dân bình thường; phản ánh những biến chuyển và sự phát triển của xã hội nông thôn Trung Quốc; mang giá trị văn học và ý nghĩa xã hội quan trọng, xứng đáng được dịch và giới thiệu ra nước ngoài.
Quá trình đàm phán bản quyền và trao đổi về công tác dịch thuật sau đó là một chặng đường tỉ mỉ, đòi hỏi nhiều kiên nhẫn. Làm thế nào để chuyển ngữ nội dung cuốn sách sao cho gần gũi hơn với thói quen đọc của độc giả Việt Nam? Có cần bổ sung phần chú giải hay không? Bởi sự chuyển đổi bối cảnh văn hóa chưa bao giờ chỉ là phép đối chiếu chữ nghĩa đơn thuần. Phong tục và nếp sống địa phương, môi trường tự nhiên, nhịp điệu lời nói của nhân vật cùng những tình cảm ẩn chứa trong tác phẩm đều cần tìm được cách biểu đạt thích hợp trong một ngôn ngữ khác.
Ngày 23 tháng 4 năm 2025, nhân dịp “Ngày Sách Thế giới lần thứ 30”, buổi giao lưu, chia sẻ đọc tác phẩm văn học dân tộc với chủ đề “Hương sách thắm lòng son, cùng đàm đạo mối tình Trung - Việt” và lễ ký kết “xuất khẩu” bản quyền tiếng Việt của bộ Tuyển tập truyện ngắn của các tác giả đoạt Giải thưởng Tuấn Mã trong sáng tác văn học các dân tộc thiểu số trên toàn quốc đã được tổ chức tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia ở thành phố Nam Ninh. Dẫu đó chỉ là một buổi lễ, một văn bản và một con dấu, nhưng chúng tôi hiểu rằng cuốn sách sắp bước vào một bối cảnh tiếp nhận mới, đối diện với những độc giả mới. Từ phòng biên tập ở Quảng Tây (Trung Quốc), đến những kệ sách trong các hiệu sách Việt Nam, đó là một hành trình xuất bản có thật.
Có người hỏi chúng tôi vì sao phải nỗ lực đến vậy để thúc đẩy việc “xuất khẩu” bản quyền. Có phải vì thị trường hay không? Chúng tôi không phủ nhận rằng xuất bản cần cân nhắc đến thị trường, song đứng ở góc độ của người làm biên tập, chúng tôi trân quý xem đây như một nhịp cầu nối kết giữa người với người – nơi độc giả Việt Nam, qua cuốn sách này, có thể hiểu thêm về cảnh sắc, phong tục và con người Trung Quốc; nơi một nhân vật dưới ngòi bút của nhà văn Trung Quốc tiếp tục được “hít thở” trong một ngôn ngữ khác. Sự kết nối ấy nhẹ nhàng mà bền bỉ.
Ngành xuất bản thường bị cho là có nhịp độ chậm, nhưng chính bởi sự chậm rãi ấy mà công việc này càng có thêm chiều sâu. Đằng sau hành trình “vươn ra thế giới” của một cuốn sách là vô số chi tiết không ai nhìn thấy: nội dung được gọt giũa nhiều lần, thiết kế bìa được cân nhắc hết lần này đến lần khác, quy trình của các hoạt động giới thiệu được xác nhận từng bước, từng điều khoản trong hợp đồng bản quyền được suy xét kỹ lưỡng. Giờ đây, mỗi khi giở lại cuốn Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần, chúng tôi lại nhớ đến ánh đèn trong văn phòng những đêm ấy, nhớ tiếng vỗ tay tại lễ ra mắt sách mới, cũng nhớ nụ cười của phía nhà xuất bản Việt Nam trong những buổi trao đổi...
Nhiều năm sau, có lẽ cuốn sách này sẽ lặng lẽ nằm trên giá sách của một gia đình nào đó ở Việt Nam. Một độc giả Việt Nam mở sách, đọc những câu chuyện trong đó. Có thể người ấy không hoàn toàn hiểu hết bối cảnh của câu chuyện, nhưng vẫn có thể cảm nhận được niềm vui, nỗi giận, nỗi buồn và niềm hạnh phúc của các nhân vật, đồng thời nhìn thấy diện mạo xã hội Trung Quốc. Vào khoảnh khắc ấy, khoảng cách văn hóa sẽ được kéo lại gần hơn.
Là những người làm công tác xuất bản, chúng tôi thường được hỏi: Ý nghĩa của việc làm sách là gì? Câu trả lời của chúng tôi không hề lớn lao: đó là dốc hết sức mình làm thật tốt những tác phẩm xứng đáng được đọc, để chúng có thể đi xa hơn nữa.
Hành trình “vươn ra thế giới” của Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần khiến chúng tôi càng thêm tin tưởng rằng văn học Trung Quốc có một không gian biểu đạt rộng lớn. Chỉ cần chúng ta sẵn lòng kiên nhẫn kể lại, thế giới cũng sẽ sẵn lòng lắng nghe.
Giữa núi non và biển cả, gió vẫn không ngừng thổi. Chúng tôi chỉ gửi cuốn sách vào làn gió ấy, để mặc gió đưa nó chu du tới những miền xa xôi.
Nguồn: Đào An Ninh - Lam Tuyết Linh (Tạp trí Hải ngoại tinh vân)
