Phố Hàng Bột, chuyện "tầm phào" mà nhớ!

Trên văn đàn Việt Nam và cả nước ngoài, chẳng thiếu đâu những tác phẩm viết về Hà Nội với bao hồi ức xưa cũ. Thế nhưng, hiếm thấy nhà văn nào lại chỉ từ một con phố mà viết nên hết thảy điều đặc trưng nhất của Hà Nội như Hồ Công Thiết với tập sách Phố Hàng Bột, chuyện “tầm phào” mà nhớ. Được ví như “một Hà Nội thu nhỏ trong lòng Hà Nội”, phố Hàng Bột đi từ những mẩu ký ức đơn sơ nhất của tuổi thơ mà vào tập sách đầy ý vị của “cây bút” lão thành này.

Một cái nhìn rất khác về Hà Nội thời bao cấp

Ít ai biết rằng, khi viết Phố Hàng Bột, chuyện “tầm phào” mà nhớ, tác giả Hồ Công Thiết lúc ấy tuổi đã cao và còn mang bệnh nặng. Những trang viết được xem như tập hồi ức quý giá của một tâm hồn đã nằm nôi trên con phố này, thấm thía từng hơi thở của mảnh đất thủ đô. Đặc biệt hơn, đó là những hồi ức mang màu sắc tươi mới, sống động của một cậu nhóc tuy nghịch ngợm nhưng có tài quan sát tỉ mỉ đến lạ.

Có người yêu mảnh đất Hà thành bởi nét cổ kính qua thăng trầm lịch sử. Có người lại vì cảm giác thơ mộng, lãng đãng mà say mê. Nhưng với Hồ Công Thiết, tình yêu Hà Nội của ông nằm trên những vỉa hè, những ngõ ngách cùng tận của một con phố nhỏ giữa lòng thủ đô. Men theo từng vỉa hè, từng cửa ngõ đến tận từng hiên nhà ở phố Hàng Bột những năm 80 của thế kỷ trước, ngòi bút ông tái hiện lại vô vàn những câu chuyện độc đáo và thú vị về đời sống bình dân thời bao cấp. Có những gánh gồng mưu sinh đã một thời trở thành nét văn hóa đặc thù đất Kẻ Chợ. Có những món ăn, thức uống đặc biệt đến độ vài chục năm sau vẫn còn đọng lại cả mùi lẫn vị trong ký ức con người. Sống động hơn cả là ký ức về những trò chơi xưa của trẻ con phố Hàng Bột. Tất cả được tác giả lưu giữ bằng hai chữ “tầm phào” - như cách ông vẫn gọi vui về những câu chuyện vụn vặt thời thơ ấu của mình. Và quả thực ai cũng biết, "tầm phào" mà không hề tầm phào, "tầm phào" nhưng lại chính là hồn cốt của đời sống Hà Nội, là thứ khiến người ta nhớ nhất trong dòng chảy sinh hoạt thời bao cấp.

Không mang sắc thái trầm lặng hay hoài niệm về một thời gian khó, cuốn sách mang đến một tinh thần rất khác. Nó giống như cuộc khám phá của con mắt non trẻ được trùm lên vẻ tích cực, sôi nổi nhưng thật thà và kỹ lưỡng, đôi khi phảng phất thứ gì đó ngồ ngộ trong ký ức trẻ con. Lăng kính bình dân đã hướng ngòi bút Hồ Công Thiết thẳng vào cái không gian văn hóa phố phường đa sắc, gần gũi của Hà Nội. Thú vị ở đây là, những câu chuyện bình dị nhất, nhỏ nhặt nhất lại là thứ tạo nên bản sắc văn hóa của cả một cộng đồng.

Sức nén về tư liệu

Đọc Phố Hàng Bột, chuyện “tầm phào” mà nhớ, không ít độc giả ngỡ ngàng trước con mắt tinh đời của tác giả. Ông kể lại những câu chuyện tản mạn, nhưng trong mỗi câu chuyện đều có độ nén rất cao về văn hóa, lịch sử, địa lý, phong tục tập quán và cả góc nhìn, cảm xúc của con người.

Lật giở cuốn sách ra, đọc ngẫu nhiên một đoạn nào ta cũng đều có thể lấy ra như một ví dụ đặc trưng cho đời sống ngày trước: thế hệ người lớn tuổi luôn kỹ càng, trau chuốt trong cách làm nghề và tinh tế nhưng hào sảng trong cách sống; lớp thanh niên xông xáo, thức thời đầy nhiệt huyết, dám nghĩ dám làm với bao gánh nghề lập nghiệp và mưu sinh; đến cả lớp con trẻ hồn nhiên, tinh nghịch trong những trò chơi dân gian, trò chơi tập thể giản dị nhưng có sức hút dữ dội. Phố Hàng Bột – một con phố điển hình của Hà Nội qua chất văn tỉ mỉ của tác giả Hồ Công Thiết hiện lên chân thực đến độ tưởng như sờ được, nếm được và hòa mình vào được cái bầu không khí đương thời. Từ món ăn, cách nấu đến nghề sửa xe, làm thủy tinh, tưởng như ông chính là “kẻ đa tài” đã từng kinh qua hết các ngón nghề trên hè phố Hàng Bột ấy mà gom nhặt được kiến thức sát sao như vậy.

Bao quát hơn, tập sách cho ta có một hình dung toàn diện về cơ cấu xã hội – đời sống của một con phố ở Hà Nội. Đó là lối kiến trúc đặc trưng với vỉa hè rộng kéo theo không gian tích hợp sinh hoạt và buôn bán tạo nên trăm nghề mưu sinh phong phú. Những khu nhà tập thể kiểu cũ luôn nhộn nhịp bầu không khí nghĩa tình gần gũi, thân thiết. Tất cả được toát lên từ những mẩu chuyện be bé, vu vơ từ ký ức của một tâm hồn đã yêu con phố này đến mê man từng nóc nhà, say sưa từng ngõ hẻm.

Tầm phào, tản mạn nhưng đầy tính nghệ thuật trong kết cấu

Kết cấu chủ đạo phải kể đến dòng ký ức xuôi về từ gần đến xa của tác giả. Đi qua ba tầng đời người gắn bó với con phố Hàng Bột, mỗi độ tuổi lại mang những ký ức, tính cách và cảm nhận riêng. Sự điềm đạm của lớp người trung niên, nhiệt tình của thanh niên và vô tư của con trẻ cũng được chiếu theo từng lớp trải nghiệm của độc giả qua những thước hình cần cù, tỉ mẩn của vô vàn nghề nghiệp mưu sinh, những hương vị có nồng, có thanh ở món ngon Hàng Bột, rồi đến những ấn tượng dữ dội của tuổi thần tiên.

Mặt khác, theo dòng tản mạn, những câu chuyện tưởng như vụn vặt, rời rạc, thể hiện một đời sống tự phát nhưng trong chính nó lại chứa một quy luật của phố xá Hà Nội. Bên trong con phố Hàng Bột là một đường ray tàu điện chạy dọc – thứ được xem như xương sống của những câu chuyện “tầm phào” trong ký ức tản mạn của tác giả Hồ Công Thiết. Đời sống bình dân không những men theo vỉa hè mà còn nương theo những chuyến tàu điện, để lại vô vàn hồi ức khó quên đối với tất cả các thế hệ từ trẻ đến già trên con phố.

Thú vị, lạ lẫm nhưng quen thuộc - Phố Hàng Bột, chuyện “tầm phào” mà nhớ tập hợp những câu chuyện ai-cũng-nhìn nhưng không-phải-ai-cũng-thấy về “một Hà Nội thu nhỏ”. Cuốn sách không đồ sộ nhưng chứa đựng một chiều kích sâu rộng về văn hóa – đời sống – con người ở phố Hàng Bột qua một góc nhìn mộc mạc, bình dị đầy bất ngờ.