Tin tức
04:20:24 04/11/2026Tại Hội chợ Sách Hồng Kông lần thứ 36, Lưu Chấn Vân mang theo tác phẩm Trò đùa mặn chát đến tham dự. Trong thời gian diễn ra của hội chợ sách, ông đã nhận lời mời phỏng vấn của tờ Nhân Dân Nhật báo. Từ World Cup đến tác phẩm mới, từ sáng tác đến cuộc sống, các chủ đề lần lượt được mở ra qua giọng điệu ung dung, thoải mái của ông.
Nhà văn Lưu Chấn Vân tại Hội chợ Sách Hồng Kông năm 2026
“Những nỗi niềm phải nuốt vào trong lòng”
Trò đùa mặn chát là tiểu thuyết dài mới của Lưu Chấn Vân, ra mắt sau bốn năm kể từ tác phẩm Một ngày tựa ba thu. Phiên bản tiếng Trung giản thể được Nhà xuất bản Văn học Nhân dân phát hành vào tháng 1 năm nay, chỉ trong nửa năm đã phát hành hơn một triệu bản. Bản phồn thể do Nhà sách Tam Liên Hồng Kông ra mắt trong thời gian diễn ra hội chợ sách, dành cho độc giả tại Hồng Kông, Ma Cao và ở nước ngoài.
“Tiếng cười không chịu được sự đùa cợt, một khi đem ra đùa thì sẽ trở nên mặn chát.” Khi nói về nhan đề cuốn sách, Lưu Chấn Vân giải thích: Nước mắt có vị mặn, nên trò đùa cũng bị ướp mặn.
“Nhân vật chính trong sách tên là Đỗ Thái Bạch. Thực ra, ông ấy chính là mỗi người trong chúng ta.” Trong tiểu thuyết, người thầy giáo trung học này vì say rượu đánh nhau mà mất việc, để mưu sinh, ông chuyển sang làm người dẫn chương trình trong các buổi hiếu hỷ sự ở huyện lị. Sau đó, vì một lần “thiếu đứng đắn”, ông bị người khác chụp ảnh rồi đăng lên mạng, trở thành kẻ bị mọi người ghét bỏ. Cuộc đời ông cứ thế chìm nổi giữa những con sóng đời thường, và mỗi độc giả đều có thể nhìn thấy đôi chút hình bóng của chính mình qua nhân vật này.
Trong cuộc sống, có biết bao nỗi bất ực và uất ức khó nói thành lời, chỉ đành chịu đựng. Lưu Chấn Vân kể rằng, có một độc giả đã viết một chữ bên lề trang sách: “Nuốt”. Nuốt những nỗi niềm ấy vào lòng là cách lặng lẽ nhất mà người trưởng thành dùng để đối diện với những khổ đau trong cuộc sống. Và điều mà Trò đùa mặn chát muốn làm chính là từng chút từng chút một vớt lên những nỗi niềm mà con người đã phải nuốt vào trong lòng ấy.
Câu nói trên trang phụ đầu cuốn sách: “Trong lòng của mỗi người đều có một vết thương, mọi người đều vất vả rồi” đã chạm đến trái tim của nhiều độc giả. Có người nói rằng, ai cũng đang hô hào nhau “cố lên”, chỉ riêng cuốn sách này là nhẹ nhàng nói một câu, “vất vả rồi”. Lưu Chấn Vân cho biết: “Sở dĩ câu nói này khiến người ta xúc động là bởi nó nói lên những điều mà bất cứ ai cũng từng trải qua – mỗi ngày, mỗi tháng, mỗi năm, và cả một đời.”
Mặt C và mặt D của con người
Lưu Chấn Vân từng viết về rất nhiều gương mặt của những con người bình thường: Tiểu Lâm trong Lông gà khắp đất, người phải quay cuồng vì một miếng đậu phụ thiu; Dương Bách Thuận trong Một câu chọi vạn câu, người đã bôn ba suốt nửa đời chỉ để tìm được một người có thể “chuyện trò hợp ý”. Có người nói ông chỉ chuyên viết về những nhân vật nhỏ bé, nhưng ông không đồng tình với nhận xét ấy: “Chỉ là nghề nghiệp của những người này bình thường, xuất thân từ tầng lớp bình thường, nhưng nội tâm của họ đôi khi lại rộng lớn đến kinh ngạc.”
Làm thế nào để các nhân vật dưới ngòi bút của mình có được “cảm giác chân thực như người thật”? Câu trả lời của Lưu Chấn Vân là: khắc hoạ một mặt khác mà ngay cả chính họ cũng chưa nhận ra. “Một câu chọi vạn câu, Một ngày tựa ba thu và Tôi không phải là Phan Kim Liên viết về mặt A và mặt B của con người. Nhưng con người còn có mặt C và mặt D, những mặt bị cuộc sống che lấp, bị chính họ lãng quên. Đây cũng là điều mà Trò đùa mặn chát muốn thử tìm hiểu.”
Lão Ân, người thợ may trong sách có đôi tay nghề khéo léo, nhanh nhẹn, nhưng trong lòng lúc nào cũng quanh quẩn nghĩ về Tần Thủy Hoàng: “Lúc còn sống, ông ta đứng trên vạn người, đến khi chết vẫn còn có chín nghìn binh mã dũng theo cùng. Còn tôi thì sao? Sau khi chết, ai sẽ ở bên tôi? Vài bộ quần áo cũ ở góc tường, một chồng báo cũ, cùng mấy hạt phân chuột.” Lão Tân, người bán kẹo hồ lô, đẩy xe đi khắp các con phố, nhưng không phải để bán kẹo hồ lô mà là để nghe ngóng mọi chuyện riêng tư của từng người. Ông cho rằng mình cũng giống như Balzac, việc dò la tin tức chính là “phục vụ nhân dân”. Lưu Chấn Vân gọi những điều này là “sắc màu khác lạ” – những thứ bị chôn vùi, bị bỏ quên, nhưng đôi khi lại chính là “toàn bộ điểm tụa cho một cách sống”.
“Sáng tác thực sự không diễn ra trước bàn viết”
Mỗi sáng, Lưu Chấn Vân đều ra khỏi nhà lúc sáu rưỡi để chạy bộ, mỗi ngày 10 km. “Luôn có người hỏi tôi làm thế nào để kiên trì được như vậy. Thực ra, đó đâu phải là kiên trì. Khi chạy bộ, dopamine và endorphin đều được giải phóng. Mỗi ngày, đúng sáu rưỡi, tôi lại đi tìm niềm vui ấy, đó là một việc hết sức tự nhiên.”
Viết lách cũng như vậy, là quá trình cảm nhận cuộc sống và lắng đọng suy nghĩ trong trạng thái thư thái thường ngày. “Tôi mất một năm để đặt bút viết Trò đùa mặn chát, nhưng đã suy nghĩ về nó suốt ba năm. Lúc thực sự sáng tác thường lại là lúc tôi không ngồi trước bàn viết.” Một ý tưởng vừa loé lên, ban đầu cảm thấy rất hay, nhưng chẳng lâu sau đó lại cảm thấy chưa đủ hay. Cứ như vậy, ông liên tục nghiền ngẫm, thử thách ý tưởng giữa cái hay và cái chưa đủ hay. “Cuối cùng, cái gọi là ‘hay’ ấy mới có thể nhỉnh hơn một chút so với trước kia.”
Nguồn cảm hứng cho việc hình thành ý tưởng đến từ sự nhạy cảm của ông trước những điều “khác biệt”. Năm 15 tuổi, ông rời Diên Tân để nhập ngũ. Đó cũng là lần đầu tiên trong đời ông nhìn thấy tàu hỏa. “Trong làng có hơn trăm người, tôi đều quen biết cả. Nhưng khi hàng nghìn, hàng vạn người từ trên tàu ùa xuống, tôi chẳng quen biết một ai trong số họ, họ đến từ đâu, sẽ đi về đâu.” Cảm giác xa lạ bất chợt ập đến khiến cậu thiếu niên xúc động đến mức rơi nước mắt ngay trên sân ga.
Sau này, ông thi đỗ vào Khoa Trung văn trường Đại học Bắc Kinh. Sau khi tốt nghiệp, ông làm việc tại Nông dân Nhật báo, rồi đi khắp các vùng miền trên cả nước. Lần đầu tiên đến Nam Kinh phỏng vấn, giữa đêm khuya, ông ăn một bát hoành thánh chan nước dùng hầm từ xương ngay trên phố. Trong khi đó, hoành thánh ở miền Bắc chỉ được luộc bằng nước lã. “Nước hầm xương và hoành thánh đã tạo nên sự rối lượng tử và phản ứng hóa học.” Hương vị “khác biệt” ấy đã được ông ghi nhớ suốt nhiều năm.
Ngày nay, sách của ông đã được dịch sang hơn 30 ngôn ngữ, các nhân vật trong sách cũng đến với những dân tộc và quốc gia khác nhau. Bên bờ sông Seine ở Paris, ông từng gặp một người phụ nữ Pháp đang khóc. “Bà ấy khóc vô cùng nhập tâm, như thể cả thế giới đã không còn tồn tại.” Ông không biết bà đang khóc vì điều gì, nhưng sự nhập tâm ấy “chẳng khác nào hình ảnh một người phụ nữ trong làng làm mất một con gà, đứng đầu làng khóc thảm thiết, như thể trời sắp sập đến nơi rồi”. Những mảnh ghép đời thường, tưởng chừng hoàn toàn khác biệt và chẳng hề liên quan đến nhau, thực ra lại cùng hướng đến một điều: trí tưởng tượng nghệ thuật có sự đồng điệu, niềm vui nỗi buồn của con người trên thế gian cũng có sự đồng điệu.
Đứng trong bối cảnh văn hóa giao thoa giữa phương Đông và phương Tây của Hồng Kông, Lưu Chấn Vân chia sẻ về tính toàn cầu của văn học: “Chỉ những gì thuộc về thế giới mới thực sự thuộc về dân tộc. Tự khép mình, tự cho rằng tác phẩm của bản thân là tốt nhất, thực ra sẽ dẫn đến rất nhiều vấn đề. Chỉ thông qua giao lưu mới có thể hiểu được người khác, chỉ khi hiểu được người khác mới có thể hiểu được chính mình.” Sự hội tụ của các nền văn hóa và ngôn ngữ khác nhau tại Hồng Kông, cùng quá trình học hỏi, tiếp thu những điểm mạnh của nhau, cũng có thể giúp các nhà văn mở rộng tư duy sáng tác.
Hơn 40 năm, 12 cuốn tiểu thuyết dài, Lưu Chấn Vân vẫn luôn làm một việc: từng chút từng chút một vớt lên những nỗi niềm mà con người đã phải nuốt vào trong lòng. Ông từng nói: “Bản chất của văn học là triết học”. Và những niềm vui, nỗi buồn vụn vặt mà ông nhặt nhạnh từ cuộc sống, cuối cùng đã được lắng đọng thành lời nhắn gửi ấm áp trên trang phụ đầu cuốn sách: Ở khắp nơi trên khắp thế giới, trên những con phố khác nhau, trong lòng của mỗi người đang đi trên đường đều có một vết thương; mọi người đều vất vả rồi.
