Tin tức
01:52:05 06/11/2026Ở Bắc Cực, giữa ngày và đêm cực có một đường ranh giới mơ hồ. Cậu thiếu niên Tu Tiểu Hổ đứng trên đường ranh giới ấy: một bên là sự tương tác dịu dàng của “mẹ AI”, một bên là sự đồng hành chân thực của người thân, thầy cô và bạn bè. Công nghệ và cảm xúc con người cùng in bóng xuống nới đây, gợi mở một vấn đề hoàn toàn mới về sự trưởng thành trong thời đại AI: Khi công nghệ có thể mô phỏng một cách hoàn hảo hình thái của tình yêu, thì giá trị độc đáo của tình cảm con người thể hiện ở đâu? Đối mặt với những khoảng trống tình cảm, hai bên cần hợp tác như thế nào để cùng mang đến những trải nghiệm yêu thương cần thiết cho sự trưởng thành? Trong tác phẩm mới Du hành vùng cực địa, nhà văn Hoàng Bội Giai đặt mặt sáng và tối, những mối liên kết và khoảng cách giữa tình cảm con người với AI song hành cùng nhau. Đây là một bước khám phá quan trọng khác của bà trong đề tài khoa học viễn tưởng, tiếp sau tác phẩm khoa học viễn tưởng dành cho thiếu nhi Sở thú Bình Minh.
.jpg)
Du hành vùng cực địa lấy quá trình trưởng thành của cậu thiếu niên Tu Tiểu Hổ làm tuyến chính, kể về cuộc sống của cậu cùng người bố là lập trình viên và bà nội sau khi mẹ gặp nạn trong một chuyến khảo sát ở Bắc Cực. Để bù đắp sự thiếu hụt tình mẫu tử của Tu Tiểu Hổ, người bố đã sử dụng công nghệ AI để tạo ra hình ảnh “người mẹ” ảo nhằm đồng hành cùng cậu trong quá trình trưởng thành. Mẹ AI không chỉ lắng nghe những câu chuyện thú vị trong cuộc sống của Tu Tiểu Hổ, kiên nhẫn giúp cậu vượt qua chứng khó đọc, mà còn chia sẻ với cậu những trải nghiệm ở Bắc Cực. Câu chuyện diễn ra tại ba không gian: gia đình, trường học và Bắc Cực. Bên cạnh sự đồng hành của mẹ AI, với sự chăm sóc của bố, bà nội cùng các bạn học và thầy cô, Tu Tiểu Hổ đã vượt qua chứng khó đọc, trưởng thành và trở thành một học sinh xuất sắc khi tốt nghiệp tiểu học. Nhiều năm sau, khi đã trưởng thành, Tu Tiểu Hổ lên đường đến Bắc Cực, hé mở hai bí ẩn thời thơ ấu: thân phận ảo của người mẹ AI và lời nói dối thiện ý của những người bạn cùng lớp, người âm thầm bảo vệ cậu.
Câu chuyện trong sách chủ yếu sử dụng kết cấu lồng ghép hồi tưởng, để tấm màn ấm áp của công nghệ và chất chân thực trong bản tính con người soi chiếu lẫn nhau. Bên cạnh việc khám phá công nghệ AI, câu chuyện về tình yêu, sự mất mát và trưởng thành này cũng cho thấy tình cảm con người là điều không gì có thể thay thế, ngay cả khi có AI. Nhân vật chính Tu Tiểu Hổ từ một cậu bé hướng nội, tự ti vì mắc chứng khó đọc, đã trở thành một học sinh tốt nghiệp loại xuất sắc, tự tin và hoạt bát. Hai năm cuối cấp tiểu học của cậu cũng giống như một hành trình băng qua vùng cực, trong đó sự đồng hành của mọi người xua tan sự cô độc và cái giá lạnh. Mẹ AI, bố, bà nội, bạn học, thầy cô; gia đình, trường học, Bắc Cực trong những đoạn video, tất cả nhân vật và bối cảnh ấy đều hướng đến sự trưởng thành của Tiểu Hổ. Chúng giống như những nguồn sáng đến từ các chiều kích khác nhau, lần lượt xuyên thấu thế giới nội tâm cậu, làm tan chảy những hoang mang và tổn thương, cuối cùng giúp cậu đối diện với sự thật dưới sự che chở của lời nói dối thiện ý. Công nghệ và tình người trong toàn bộ quá trình ấy đã tạo thành một sức mạnh chung, mở ra con đường trưởng thành cho Tiểu Hổ .
Mẹ AI là nguồn sức mạnh cốt lõi giúp đỡ Tu Tiểu Hổ. Một mặt, người mẹ AI mang đến cho Tiểu Hổ sự hỗ trợ mạnh mẽ về mặt tình cảm, không ngừng truyền tải sự quan tâm và thấu hiểu vốn có ở một người mẹ; mặt khác, người mẹ AI truyền đạt kiến thức dưới tư cách là một nhà khoa học, đồng thời trở thành hình mẫu tinh thần cho cậu noi theo. Tu Tiểu Hổ chia sẻ những câu chuyện trong cuộc sống thường ngày, còn mẹ AI chia sẻ những trải nghiệm ở Bắc Cực. Trong quá trình tương tác giữa người và máy, AI tránh được một số khiếm khuyết của con người: luôn giữ được cảm xúc ổn định, luôn kiên nhẫn, cực kỳ đúng giờ và phản hồi chính xác.
So với con người, thuật toán và dữ liệu có ưu thế vượt trội. Tuy nhiên, vết nứt giữa mạch điện và lòng người không thể bị xóa nhòa. Chính vì mẹ AI quá hoàn hảo nên ngược lại còn khiến nhân vật chính nảy sinh nghi ngờ. Trước khi biết người mẹ trong video là một chương trình AI, Tu Tiểu Hổ thường tự hỏi: Tại sao mẹ trong video không già đi? Tại sao mẹ lúc nào cũng đúng giờ đến vậy? Sự hoài nghi ấy thực ra chưa bao giờ hoàn toàn biến mất, chỉ là đối với một đứa trẻ mười một, mười hai tuổi, nhu cầu được đồng hành và sự quyến luyến đối với tình mẫu tử đã chiếm ưu thế. Khi Tu Tiểu Hổ thuận lợi vượt qua độ tuổi phụ thuộc vào mẹ nhiều nhất, thì một AI quá hoàn hảo không còn chịu được sự suy xét kỹ lưỡng nữa, và ảo ảnh đẹp đẽ rồi cũng đến lúc tan vỡ. “Quá hoàn hảo” là chỗ AI vượt trội hơn con người, thế nhưng chính việc có hoàn hảo hay không lại là chính là điều tạo nên sự khác biệt giữa con người với thuật toán, dữ liệu và những linh kiện máy móc.
Vượt qua chứng khó đọc là một dạng trưởng thành, mà học được cách đối diện trực tiếp với hiện thực cũng là một dạng trưởng thành. Khi được tình yêu thương nuôi dưỡng, Tu Tiểu Hổ đã thuận lợi xây dựng được một nội tâm độc lập và tự tin, cuối cùng cậu cũng chấp nhận sự thật rằng mẹ đã qua đời từ lâu, chấp nhận những khiếm khuyết và điều vô thường trong cuộc đời. Lúc này, cậu không còn phụ thuộc vào chiếc máy tính ấy nữa. Đó chính là món quà mà mẹ AI dành cho Tu Tiểu Hổ sau quãng thời gian đồng hành thân thiết bên cậu.
Trong quá trình trưởng thành của Tu Tiểu Hổ, mẹ AI đóng vai trò chữa lành và bù đắp sự thiếu vắng tình mẹ. Khi Tiểu Hổ chưa đủ trưởng thành về mặt tâm lý để tiếp nhận sự thật về sự hy sinh của mẹ, mẹ AI trở thành một khoảng đệm chuyển tiếp, nơi nỗi đau được xoa dịu và cất giữ. Thế nhưng, tình mẫu tử mà mẹ AI thể hiện thực chất bắt nguồn từ sự phóng chiếu tình cảm của con người. Nếu nói rằng AI vì quá lý trí và hoàn hảo nên thiếu đi sự linh hoạt chân thực vốn có của con người, nên cuối cùng sẽ khiến ảo ảnh tan vỡ và những vết nứt lộ ra, thì điều thực sự chữa lành cho Tu Tiểu Hổ lại chính là sức mạnh nâng đỡ hợp thành từ người thân, thầy cô và bạn bè phía sau mẹ AI. Đằng sau mẹ AI là người bố, bà nội, bạn học và thầy cô đã tạo thành một mạng lưới nâng đỡ tình cảm chân thực hơn trong quá trình trưởng thành của Tiểu Hổ. Tình yêu thương và lòng tốt được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau ấy chính là một luồng sáng vừa ấm áp vừa rực rỡ phía sau những khe nứt.
Người bố, người âm thầm bảo vệ ấy, là một trong những nhân vật ẩn quan trọng nhất của tác phẩm. Là một lập trình viên, ông dùng mã lệnh để xây dựng tình mẫu tử, đồng thời liên tục cập nhật dữ liệu về cuộc sống của Tu Tiểu Hổ để sự tương tác giữa cậu và mẹ AI trở nên chân thực và đáng tin hơn. Chính tình yêu của người bố mới là nguồn dữ liệu và thuật toán nền tảng nhất của mẹ AI. Sau khi lên trung học cơ sở, Tu Tiểu Hổ dần không còn phụ thuộc vào chương trình mẹ AI nữa. Khi cậu quyết định tắt chương trình, thứ thực sự nâng đỡ cậu tiếp tục bước đi không phải là dữ liệu được lưu trữ trên máy chủ, mà là tình yêu của người bố đã âm thầm hóa thành mã lệnh, đồng thời truyền lại di nguyện của người mẹ, biến công cụ công nghệ thành phương tiện kế thừa tinh thần. Bà nội không hiểu nguyên lý vận hành của AI, chỉ ngày qua ngày ân cần chăm sóc Tu Tiểu Hổ. Sự đồng hành của bà không có sự hỗ trợ của công nghệ, nhưng lại âm thầm len vào từng kẽ nhỏ của đời sống thường nhật. Bằng những hành động giản dị nhất, bà giúp Tiểu Hổ cảm nhận hơi ấm của việc được yêu thương. Trong cuộc sống nơi trường học, những người bạn cùng tuổi như Nhạc Việt nghĩa khí, Hứa Dung tháo vát, Đường Hãn Hải kiêu ngạo… đã cùng Tu Tiểu Hổ trải qua những chuyện thú vị của tuổi trưởng thành. Họ vây quanh Tiểu Hổ, dùng tình bạn mang đến cho cậu nguồn năng lượng đặc biệt mà chỉ những đứa trẻ mới có thể dành cho nhau. Các bạn học đã sớm biết rõ sự thật nhưng lựa chọn im lặng. Sự đồng cảm ấy chính là một dạng trí tuệ cảm xúc độc đáo của con người; họ dùng những lời nói dối thiện ý để bảo vệ cái niềm tin mà Tu Tiểu Hổ dành cho tình mẫu tử.
Về mặt tự sự, Du hành vùng cực địa sử dụng cấu trúc lồng ghép hồi tưởng: phần mở đầu và phần kết diễn ra trong tương lai, khi nhân vật chính đã trưởng thành. Thuở nhỏ, cậu đã vượt qua chứng khó đọc đã trở thành một học sinh xuất sắc. Sau đó, cậu tiếp tục trưởng thành, trở thành một người lớn tài giỏi giống như mẹ mình. Cậu cùng người bạn thưở ấu thơ lên đường đến Bắc Cực. Trong chuyến đi, họ cùng nhau hồi tưởng lại những câu chuyện thời thơ ấu – cũng chính là phần nội dung chính của tác phẩm, và cuối cùng hé mở hai bí ẩn trong câu truyện. Kết cấu hồi tưởng tạo ra khoảng cách thời gian hai mươi năm. Tu Tiểu Hổ khi trưởng thành trở thành phần tiếp nối của câu chuyện lớn lên ấy: cậu đã vượt qua chứng khó đọc, đã chấp nhận sự thật về việc mẹ hy sinh, đã lấy mẹ làm tấm gương để học tập thật xuất sắc và được tình yêu thương soi sáng cuộc đời. Cách xây dựng kết cấu này làm cho Du hành vùng cực địa không chỉ giới hạn ở sự dịch chuyển về mặt địa lý, mà còn là hành trình xuyên qua thời gian, dùng sự lôi cuốn của các tình tiết chưa có lời giải để khơi gợi sự quan tâm của độc giả.
Kết cấu tự sự của toàn bộ tác phẩm còn tạo nên sự tương phản giữa vẻ bình lặng của chuyến đi Bắc Cực hai mươi năm sau và những biến động trong cuộc khủng hoảng thời thơ ấu. Sự điềm tĩnh của Tu Tiểu Hổ khi trưởng thành đi đến Bắc Cực làm nổi bật sự thật rằng thuở nhỏ cậu luôn ở trong trạng thái chao đảo về mặt tình cảm. Chỉ là nhờ có sự quan tâm, yêu thương từ bên ngoài giống như một lớp bảo vệ vững chắc đã giúp cậu ngăn cách với những xáo động đó. Khi độc giả nhìn thấy trước “kết quả” là Tu Tiểu Hổ đã trưởng thành thành một người lớn ưu tú, rồi mới lần ngược lại tìm hiểu nguyên nhân, thì điều khiến họ tò mò không còn là liệu cậu có thể trưởng thành thuận lợi hay không, mà là phía sau sự trưởng thành ấy ẩn giấu những cái giá nào. Phần “mở đầu” và “kết” tạo thành kết cấu lồng ghép giống như một đôi cánh tay, ôm trọn lấy câu chuyện tuổi thơ được kể theo lối hồi tưởng: Tu Tiểu Hổ thời thơ ấu tìm kiếm mẹ qua con đường kết nối giả lập tại trạm nghiên cứu khoa học ở Bắc Cực; Tu Tiểu Hổ khi trưởng thành tìm kiếm bản thân ở Bắc Cực ngoài đời thực. “Vùng cực” của hai thời điểm khép lại thành một vòng, để hành trình “du hành” hoàn tất việc khảo sát ký ức, sự thật và bản sắc trong sự giao thoa giữa thời gian và không gian.
Đưa những bối cảnh quen thuộc trong đời sống thường này của trẻ em như gia đình và trường học, vào làm sân khấu cho câu chuyện, rồi khéo léo hòa trộn yếu tố khoa học viễn tưởng vào đó, cũng là một nét đặc sắc của Du hành vùng cực địa. Sự kết nối giữa ngữ cảnh hiện thực và trí tưởng tượng công nghệ tạo nên sự đan xen về không gian và thời gian giữa thực và ảo, giữa tình cảm và công nghệ, giữa hiện tại và phương xa.
Trong tiểu thuyết, chương trình AI do người bố thiết kế không chỉ mô phỏng sự tương tác tình cảm chân thực thông qua các cuộc gọi video, mà còn mà còn sử dụng năng lực phân tích cảm xúc và chức năng tổng hợp thông tin của AI để hỗ trợ tinh thần cho Tu Tiểu Hổ. Thiết lập về mẹ AI đã đẩy chức năng mô phỏng cảm xúc của trí tuệ nhân tạo lên đến cực điểm, mẹ AI đồng thời sở hữu sự dịu dàng, ấm áp, tinh tế của tình mẫu tử ở con người và tính logic mạnh mẽ của một chương trình máy móc. Thiết lập cốt lõi này vừa là điểm tựa quan trọng thúc đẩy diễn biến cốt truyện, vừa giúp tác phẩm khai thác chiều sâu nhân văn mang dấu ấn thời đại, khiến câu chuyện liên tục đặt ra những câu hỏi về mối quan hệ mang tính biện chứng giữa công nghệ và bản tính con người. Thiết lập về mẹ AI vượt ra ngoài trí tưởng tượng công nghệ đơn thuần, làm nổi bật hơi ấm tình người, biến yếu tố khoa học viễn tưởng thành một lăng kính soi chiếu câu chuyện trưởng thành.
AI đã các bối cảnh trong chuyện được chuyển đổi một cách tự do. Mặc dù mẹ AI là ảo, nhưng mọi thứ liên quan đến Bắc Cực lại là thật; những trải nghiệm của người mẹ tuy không diễn ra theo thời gian thực, nhưng lại là những điều từng thực sự tồn tại. Mẹ AI và vùng Bắc Cực nơi mà mẹ vĩnh viễn ở lại đó cũng gieo vào lòng Tu Tiểu Hổ một hạt giống hướng về tương lai. Video giả lập trở thành cây cầu kết nối hai bối cảnh hiện thực, giúp Tu Tiểu Hổ liên tục đi đi về về giữa nơi mình đang sống và Bắc Cực, giữa “hiện tại” và “quá khứ”, giữa “tuổi thơ” và “tương lai”. Hình tượng mẹ AI đã tạo ra một bước nhảy vọt to lớn về mặt không gian và thời gian, khiến biên giới của câu chuyện trở nên tự do và rộng mở.
Du hành vùng cực địa dùng sự dịu dàng và tinh tế đặc trưng của văn học thiếu nhi để làm dịu đi những đường nét lạnh lẽo của công nghệ. Khi nhân vật chính Tu Tiểu Hổ đứng ở Bắc Cực, nhớ về người mẹ ngoài đời thực lẫn người mẹ AI, độc giả đã hiểu rằng: Công nghệ có thể mô phỏng ngôn ngữ của tình yêu, phác họa hình dáng của tình yêu, nhưng chỉ những hành động được nâng đỡ bởi tình cảm con người, cùng những nhịp đập chân thành kết nối con người với nhau, mới là sáng rực cháy giữa thuật toán và dữ liệu. Trong bối cảnh công nghệ phát triển với tốc độ chóng mặt ở hiện tại và cả tương lai, trước năng lực phân tích và xử lý cảm xúc ngày càng mạnh mẽ của AI, giá trị tình cảm của con người sẽ đi về đâu? Giữa sự kinh ngạc và nỗi hoang mang của con người, tác phẩm này của Hoàng Bội Giai đã đưa ra lời giải đáp thi vị nhất.
