Cơm nhà xứ Quảng (trích sách, phần 1)

"Bằng những bài viết về món ăn và góc nhớ ký ức, tôi nhận trên vai mình nhiệm vụ vẽ lại bức tranh xưa mà không xưa, những bữa ăn hằng ngày mà tôi và người xứ Quảng tôi luôn níu giữ dù có đi đâu về đâu." - Lưu Bình
 

Thăm Tết, nhưng có chỗ nội tôi chỉ thăm chút chút rồi đi nhanh, như sợ hết ngày Tết mà chưa thăm đủ nơi. Thăm nhà ai “chút chút” cũng được, riêng nhà chị Hai, con bà Năm Ngọc - bạn nội mà về nhanh là tôi bực bội, tại vì tôi chưa ăn thiệt đã bánh tổ chị Hai làm đãi tôi. Trong lúc nội và bà Năm Ngọc trò chuyện thì chị Hai đã kịp chiên bánh tổ và tôi được thưởng thức những chiếc bánh nóng hôi hổi, vừa ăn vừa hít hà vì nóng. Những chiếc bánh tổ đó ngon gì đâu, có lẽ là ngon nhứt trong đời ăn bánh tổ của tôi - dẻo dẻo, thơm nức, vỏ giòn giòn, ăn rồi nhớ miết, nhớ đến Tết năm sau, nhớ đến tận bây chừ…

Bánh tổ làm bằng bột nếp, đường đen, đổ trong mấy mảnh lá chuối xếp thành hình như chiếc tổ chim xinh xinh, rồi đem hấp chín; bánh để lâu cả tháng không hỏng, lúc ăn, chỉ việc cắt lát mỏng, chiên giòn. Sở dĩ tôi mê bánh tổ chị Hai làm tới vậy là bởi xưa, hiếm nhà có bánh tổ, nhà tôi cũng không có. Ở xứ tôi, nhà nào nấu bánh tổ là thành truyền thống, đã nấu bánh một lần thì năm nào cũng phải nấu, dừng, bỏ là “hệ” lắm, má nói vậy. Thường trong xóm, một nhà nấu thì cả chục nhà gửi hai, ba tổ để có bánh cúng.

Không rõ có phải vì mê bánh tổ hay không mà tôi nhớ hoài cái xóm nhỏ nhà chị Hai, cái xóm đã trở nên quá quen thuộc sau rất nhiều lần thăm Tết, cái xóm đường đất nện, con ngõ có cổng thấp thấp, làm bằng sắt thải bãi rác - như một dấu hiệu chung của dân nghèo Quảng Nam ra Đà Nẵng lập nghiệp. Họ cơi nới thành phố theo hướng biển, nhờ họ và những xóm nhà chồ mọc theo cát, thành phố mới ngày một rộng dần về phía biển.

Có năm, tôi không phải theo ông nội mà theo bà ngoại đi thăm Tết. Tới cái xóm nhỏ quen thuộc, tôi bướng bỉnh khóc với ngoại - đây là ngõ nhà chị Hai con bà Năm, lần trước đã thăm Tết cùng ông nội. Thế rồi, mong ngóng món bánh tổ dẻo quẹo, nóng giòn của chị Hai, tôi chạy quanh từng nhà, tới trước cửa nhà ai cũng réo: Chị Hai ơi, chị Hai à...

Chừ, tôi đã đến tuổi làm ông làm bà, mà cái cảm giác về ngày xuân của những năm ấy theo nội, ngoại đi thăm Tết hãy còn chộn rộn lắm...