Tin tức
08:35:27 02/11/2026Viết về phụ nữ là cốt lõi và chủ đề chính trong các tác phẩm của Mã Kim Liên. Bằng ngòi bút vô cùng tinh tế và dịu dàng, bà đã khơi mở những đợt sóng ngầm sâu kín trong tâm hồn của những người phụ nữ lặng lẽ chịu đựng, nhẫn nhịn, để người đọc không chỉ nhìn thấy diện mạo đời sống ở Tây Hải Cố, mà còn thấu hiểu thế giới nội tâm của những người phụ nữ đang âm thầm nâng đỡ và duy trì nhịp sống thường nhật ấy.
Nhân vật Xa Vũ Hoa trong Một mình trên tảng đá là một hình ảnh khắc hoạ sâu sắc về người phụ nữ truyền thống dưới ngòi bút của Mã Kim Liên. Đó là một người phụ nữ nông thôn mắc bệnh nan y và được bác sĩ thông báo rằng chẳng còn sống được bao lâu nữa. Bà ngồi trên tảng đá bên ngoài cửa, nhìn ngắm thế giới này, lấy đó làm cách để giết thời gian trong những tháng ngày cuối cùng của cuộc đời.
Chiếc đèn lồng trên nóc cổng lớn đang quay tròn, hoa móng tay trong vườn nở rộ rực rỡ, con đường trước cửa cũng rộng rãi hơn xưa. Thế nhưng, trong lòng bà vẫn luôn có một “nút thắt”, chẳng hề được tháo gỡ theo những đổi thay tốt đẹp của cuộc sống.
Thuở mới về làm dâu, bà vô tình đắc tội với người bác cả bên nhà chồng. Suốt ba mươi năm sau đó, bà đã hết lòng hết dạ bù đắp lỗi lầm, nhưng vẫn không hề có kết quả.
Mãi cho đến sinh mệnh sắp lụi tàn, cái nút thắt luôn mắc kẹt trong lòng ấy mới thực sự “bắt đầu tan chảy, từng chút, từng chút một, từ lớn hoá nhỏ, từ nhỏ hoá không, rồi tựa như không khí, nhẹ nhàng bay ra khỏi lồng ngực”. Trong sự im lặng và nhẫn nhịn của Xa Vũ Hoa có sự hy sinh; trong sự cam chịu theo số phận lại ẩn chứa sự kiên cường.
Mã Kim Liên không chỉ đơn thuần là phê phán trạng thái sinh tồn này, mà bà còn đi sâu vào bản chất của nó, qua đó khắc họa những áp lực phức tạp đến từ luân lý gia đình và cơ cấu xã hội ẩn sau sự “im lặng và nhẫn nhịn” ấy.
Nếu Xa Vũ Hoa đại diện cho những người phụ nữ truyền thống bị số phận đẩy đưa, thì Hách Liên Như trong Giữa ngày và đêm lại cho thấy một khả năng khác trong việc xây dựng hình tượng người phụ nữ.
Người phụ nữ trẻ này nhận lời uỷ thác của người khác, lặng lẽ lẻn vào một thung lũng để quan sát một người đàn ông sống cô độc. Cô mang theo góc nhìn của đô thị hiện đại, bước vào một thế giới gần như nguyên sơ. Nhìn người “nông dân” kia quỳ trên bãi cỏ chụp ảnh, sống cùng mèo, chó, ngỗng, vịt, trong lòng cô dấy lên biết bao cảm xúc ngổn ngang.
Thế nhưng, chính trong quá trình quan sát và bị quan sát ấy, Hách Liên Như bắt đầu nhìn nhận lại những hiểu biết vốn có của mình. Cô không còn đơn thuần là một kẻ xâm nhập, mà trở thành một người quan sát với những động cơ phức tạp. Chính sự chuyển đổi góc nhìn này đã mở ra một chiều kích mới trong cách Mã Kim Liên viết về phụ nữ.
Đúng như nhan đề gợi mở, trong sự luân phiên giữa ngày và đêm, truyền thống và hiện đại không ngừng đan xen, biến đổi; góc nhìn của người phụ nữ cũng dần chuyển từ thế bị động sang chủ động.
Nếu những trang viết về phụ nữ Tây Hải Cố là linh hồn trong tiểu thuyết của Mã Kim Liên, thì những miêu tả tinh tế về đời sống thường nhật chính là phần da thịt làm nên hình hài cho tác phẩm.
Tiểu thuyết của Mã Kim Liên hiếm khi chinh phục người đọc bằng những tình tiết kịch tính, gay cấn. Sức hấp dẫn trong tác phẩm của bà nằm ở lối viết có thể gọi là “Thi vị hóa đời sống thường nhật”. Bà rất giỏi đưa những biến chuyển to lớn của thời đại dung hòa vào những hình ảnh cụ thể như bát cháo, bữa cơm, từng đường kim mũi chỉ, từng nhành cây ngọn cỏ.
Trong tác phẩm của bà vừa có cái mộc mạc, sâu lắng của đất đai, vừa có nét nhẹ nhàng, bay bổng của khói bếp; vừa có gánh nặng của cuộc sống, vừa dạt dào chất thơ khoáng đạt.
Bằng ngòi bút của mình, Mã Kim Liên đã đưa ánh nhìn của người dân các dân tộc vượt qua muôn vàn khe núi, thung lũng chằng chịt của vùng Tây Bắc Trung Quốc, để cùng hướng về mảnh đất Tây Hải Cố.
Lần này, câu chuyện về Tây Hải Cố lại vượt qua biên giới, tìm đến một miền đất mới. Ngày 23 tháng 4 năm 2025, buổi giao lưu đọc và chia sẻ các tác phẩm văn học dân tộc với chủ đề “Hương sách thắm lòng son, cùng nhau trò chuyện về tình hữu nghị Trung – Việt” và Lễ ký kết bán bản quyền tiếng Việt của bộ Tuyển tập truyện ngắn của các nhà văn đoạt Giải thưởng Tuấn Mã trong sáng tác văn học các dân tộc thiểu số trên toàn quốc đã được tổ chức tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia ở thành phố Nam Ninh, Quảng Tây.
Tại buổi lễ, trước sự chứng kiến của các vị lãnh đạo và khách mời, Nhà xuất bản Dân tộc Quảng Tây và Công ty Cổ phần Văn hóa Chi Việt Nam (Chibooks) đã chính thức ký kết thỏa thuận chuyển nhượng bản quyền tiếng Việt của bộ Tuyển tập truyện ngắn của các nhà văn đoạt Giải thưởng Tuấn Mã trong sáng tác văn học các dân tộc thiểu số trên toàn quốc.
Bà Nguyễn Lệ Chi, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Văn hóa Chi, từ lâu đã dành sự quan tâm sâu sắc đến văn học Trung Quốc, đặc biệt là các tác phẩm văn học của những nữ nhà văn Trung Quốc.
Ngay khi bộ Tuyển tập truyện ngắn của các nhà văn đoạt Giải thưởng Tuấn Mã trong sáng tác văn học các dân tộc thiểu số trên toàn quốc chính thức xuất bản và ra mắt độc giả, chúng tôi đã lập tức giới thiệu bộ sách với bà Nguyễn Lệ Chi. Trong đó có Tuyển tập truyện ngắn Mã Kim Liên. Chúng tôi hy vọng Công ty Cổ phần Văn hóa Chi, với tư cách là đối tác chiến lược quan trọng của nhà xuất bản, sẽ đưa bộ sách này đến với độc giả Việt Nam, lấy văn học làm cầu nối, lấy sách làm phương tiện, vượt muôn nghìn núi sông để đến gần hơn với bạn đọc Việt Nam.
Mã Kim Liên được mệnh danh là “người con gái của Tây Hải Cố”. Bà luôn hướng ngòi bút về những người dân ở tầng lớp dưới tại quê hương, kiên trì dùng những câu chữ giản dị nhất để ghi lại niềm vui nỗi buồn của những con người nhỏ bé giữa dòng chảy của thời đại lớn lao.
Những trang viết trong sách đều là những lát cắt được ghi lại từ đời sống chân thực. Sức nặng của sự sinh tồn, những nhọc nhằn của cuộc sống, sức mạnh đến từ những câu chuyện của tầng đáy xã hội ấy đủ sức phá vỡ rào cản của ngôn ngữ, chạm đến nơi mềm mại nhất trong lòng mỗi người.
Dường như chúng ta đang sống trong một thời đại mà con người rất dễ bị giam hãm trong những chiếc “kén thông tin.” Trong bối cảnh ấy, những câu chuyện về đời sống chân thực chính là chất keo gắn kết tuyệt vời nhất. Đó là những câu chuyện về nỗi nhọc nhằn của người nông dân trên bờ rẫy, về những vất vả của người bình thường trong hành trình mưu sinh, về sự hy sinh của những bậc cha mẹ bạc trắng mái đầu vì con cái, hay sức bền bỉ của con người, dù gian nan đến đâu vẫn phải gắng gượng sống tiếp. Những câu chuyện bén rễ từ tầng lớp dưới ấy dường như còn dễ chạm đến lòng người hơn bất kỳ câu chuyện lớn lao nào. Bởi chỉ cần phơi bày cuộc sống chân thực nhất, ta sẽ nhận ra rằng khát vọng hướng tới những điều tốt đẹp, khát vọng được sống có phẩm giá và niềm khao khát hạnh phúc của con người vốn chưa bao giờ khác biệt.
Năm 2025 đánh dấu kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Trung Quốc – Việt Nam. Việc cho ra mắt bản tiếng Việt của tuyển tập tác phẩm này vào thời điểm đặc biệt ấy giống như gieo một đóa hoa mang theo hơi thở của đất vào khu vườn giao lưu văn hoá giữa hai nước.
Có lẽ lúc này, hạt giống ấy mới chỉ đang trong giai đoạn nảy mầm. Nhưng chỉ cần những người làm xuất bản và độc giả chúng ta cùng nhau tận tâm chăm chút, vun tưới thì một ngày nào đó nó nhất định sẽ đâm chồi nảy lộc, tỏa hương thơm ngát.
Chúng tôi mong rằng bản tiếng Việt của Tuyển tập truyện ngắn Mã Kim Liên, với ngôn từ mộc mạc và văn phong chân thành này sẽ vươn cành bén rễ trên một mảnh đất cũng mang nặng tình yêu mến văn chương. Cũng mong rằng những trang viết ghi lại hơi ấm cuộc sống của những con người Trung Quốc bình thường sẽ tìm thấy những cộng hưởng mới trên mảnh đất Việt Nam; để thế giới nhìn thấy Tây Hải Cố, hiểu về Tây Hải Cố và cảm nhận cuộc sống cùng những câu chuyện về nơi đây.
Chúng tôi tin rằng đây không đơn thuần là sự chuyển dịch những những ký tự, mà là một cái bắt tay văn hóa của những tâm hồn đồng điệu. Cuộc đối thoại chân thành bén rễ từ đời sống của những con người bình thường, vượt qua rào cản ngôn ngữ và biên giới quốc gia, chính là giá trị quý báu nhất của lần xuất bản này, đồng thời cũng là món quà văn học ý nghĩa nhất dành tặng cho tình hữu nghị Trung Quốc – Việt Nam.
